Onze energierekening liep flink op. Tijd om uit te zoeken waar de winst zat

Een hoge energierekening is vervelend. Tegelijkertijd was een deel van ons hogere energiegebruik goed te verklaren.

Na de geboorte van Lotte hebben we het huis bewust warmer gehouden. Ze was nog klein en comfort woog op dat moment zwaarder dan het laagst mogelijke energieverbruik. Meer verwarmen betekende dus ook simpelweg meer verbruiken.

Natuurlijk was dit het waard. Wel zorgde de rekening ervoor dat ik kritischer ging kijken naar de manier waarop onze woning met energie omging.

Niet alleen naar hoeveel energie we gebruikten, maar vooral naar wanneer, waarom en door welk apparaat.

Ons huis was al behoorlijk slim

Ik begon niet met een volledig dom huis.

Home Assistant stuurde al verschillende apparaten aan. Iedere airco had bijvoorbeeld een eigen thermostaatregeling met een losse temperatuursensor in de ruimte.

De temperatuursensor in de airco zelf vertrouwde ik vanaf het begin al niet. Een airco hangt hoog aan de wand, terwijl wij enkele meters verderop op de bank zitten. Het verschil tussen de temperatuur bij de airco en die van de losse sensor in de woonkamer was duidelijk zichtbaar.

De oorspronkelijke regeling werkte met een marge van een halve graad. Bij verwarmen ging de airco door tot een halve graad boven de ingestelde temperatuur. Bij koelen ging hij door tot een halve graad eronder.

Dat werkte op zichzelf prima.

Ook andere onderdelen van de woning waren op een bepaalde manier slim. De elektrische boiler heeft wifi, tijdschema’s, een boostfunctie en zelfs een vakantiestand. De zonnepanelen geven hun actuele productie door en verschillende apparaten zijn aangesloten op slimme stekkers en energiemeters.

Toch ontbrak er iets belangrijks.

De apparaten werkten afzonderlijk, maar begrepen elkaar niet.

Wifi maakt een apparaat nog niet intelligent

De boiler is daar een goed voorbeeld van.

Op papier is het een slimme boiler. Ik kan hem via een app bedienen, een tijdschema instellen en de vakantiemodus activeren.

Maar de boiler heeft:

• geen idee hoeveel energie de zonnepanelen op dat moment produceren;
• geen inzicht in het totale stroomverbruik van de woning;
• geen idee wanneer andere grote apparaten energie nodig hebben;
• geen kennis van onze werkelijke warmwaterbehoefte;
• geen mogelijkheid om te voorspellen wanneer hij uiterlijk moet beginnen met verwarmen;
• geen zelflerend vermogen.

Een vast tijdschema kan ervoor zorgen dat de boiler iedere dag op hetzelfde tijdstip begint. Dat betekent alleen niet dat dit ook het beste moment is.

Misschien produceren de zonnepanelen een uur later veel meer energie. Misschien is het water nog warm genoeg om enkele uren te wachten. Misschien moet de boiler juist eerder starten omdat er later waarschijnlijk veel warm water nodig is.

De boiler zelf kan die afwegingen niet maken.

Home Assistant kan de toekomst ook niet met volledige zekerheid voorspellen. Het kan wel veel meer informatie combineren en daardoor een veel betere inschatting maken.

De rekening liet vooral een gebrek aan samenwerking zien

Door de hogere energierekening ben ik niet alleen gaan zoeken naar apparaten die onnodig veel energie verbruikten.

Ik stelde mezelf vooral andere vragen:

• Waarom verwarmt de boiler op dat specifieke moment?
• Kan een groot verbruiker wachten tot er meer zonneproductie beschikbaar is?
• Wat gebeurt er wanneer de airco, boiler en wasmachine tegelijk willen draaien?
• Is het nodig om een volledige kamer warmer te maken wanneer we alleen aan de eettafel zitten?
• Hoe snel koelt een ruimte werkelijk af?
• Hoe lang blijft het water in de boiler boven een veilige temperatuur?
• Kunnen apparaten rekening houden met onze planning en gewenste eindtijd?

Daarmee verschoof het doel van losse automatisering naar centrale samenwerking.

Van één temperatuur naar een representatief beeld

Ook de klimaatregeling kon nog verder worden verbeterd.

Een losse externe sensor is al beter dan alleen vertrouwen op de meting hoog aan de wand bij de airco. Maar één sensor vertelt nog steeds niet altijd het hele verhaal.

De woonkamer en keuken vormen bij ons bijvoorbeeld samen een grotere leefzone. De temperatuur bij de ene sensor kan afwijken van de temperatuur enkele meters verderop.

Daarom wil ik meerdere sensoren combineren en bijvoorbeeld de gemiddelde temperatuur van de woonkamer en keuken gebruiken.

De regeling kijkt dan niet alleen naar één warme of koude plek, maar naar een representatiever beeld van de ruimte waarin we werkelijk leven.

Later kan ik daar aanvullende informatie aan toevoegen, zoals:

• de buitentemperatuur;
• de richting en hoogte van de zon;
• aanwezigheid in een ruimte;
• de snelheid waarmee de temperatuur verandert;
• hoelang een airco nodig heeft om een doeltemperatuur te bereiken.

Niet alles hoeft onmiddellijk te draaien

Onze woning is volledig elektrisch ingericht. De gasaansluiting is verwijderd en we gebruiken onder andere airco’s, infraroodpanelen en een elektrische boiler.

Dat betekent dat steeds meer grote verbruikers dezelfde elektrische aansluiting delen.

Dan wordt niet alleen het totale energiegebruik belangrijk. Het moment waarop apparaten energie vragen wordt minstens zo interessant.

Een wasmachine of vaatwasser hoeft bijvoorbeeld niet altijd onmiddellijk te beginnen. In ons geval kunnen beide apparaten hun programma hervatten nadat de stroom tijdelijk is uitgeschakeld.

Daardoor kan ik een programma instellen en vervolgens via een slimme knop of dashboard aangeven dat het apparaat mag wachten.

Een centrale Energy Manager kan later het gunstigste startmoment kiezen op basis van:

• verwachte zonneproductie;
• de duur van het programma;
• andere actieve apparaten;
• beschikbaar vermogen;
• het tijdstip waarop het programma klaar moet zijn.

Zodra het programma werkelijk gestart is, mag het apparaat niet meer worden onderbroken.

Vanaf dat moment kunnen juist andere flexibele verbruikers tijdelijk ruimte maken. De boiler kan bijvoorbeeld even wachten zolang het water warm genoeg blijft. Ook de klimaatregeling kan binnen veilige en comfortabele grenzen tijdelijk terugschakelen.

De woning moet zich dus aanpassen aan een lopend programma, niet andersom.

Bestaande apparatuur kan vaak slimmer worden gebruikt

Niet ieder onderdeel van onze woning is modern.

De mechanische ventilatie is eerlijk gezegd oude meuk. De oorspronkelijke bediening bestond vooral uit een statische knop in de keuken.

Dat is niet de plek waar iemand na het douchen automatisch naartoe loopt om de ventilatie harder te zetten, of in ieder geval.. ik niet.

Door de ventilatie te koppelen aan aanwezigheid, douchen en luchtvochtigheid wordt de juiste stand nu automatisch gebruikt. Sinds ik dat slimmer heb gemaakt, heb ik geen beslagen spiegel meer gehad.

De ventilatiebox wordt daardoor niet ineens nieuw of technisch efficiënter. Het gebruik ervan is wel een stuk slimmer geworden.

Hetzelfde principe geldt voor andere apparaten.

De app van de airco’s gaf mij geen bruikbare melding wanneer het tijd was om de filters schoon te maken. Eerder hield ik dat zelf ook niet automatisch bij.

Inmiddels telt Home Assistant per airco hoeveel uur deze werkelijk actief heeft gekoeld of verwarmd. Zodra een ingestelde onderhoudsgrens wordt bereikt, krijg ik nu wel een melding. En als blijkt dat het eerder nodig was, pas ik het gewoon aan.

Minder verbruiken is niet het enige doel

Ik wil niet dat de woning zo zuinig mogelijk wordt ten koste van alles.

Comfort blijft belangrijk. Er moet voldoende warm water beschikbaar zijn, de temperatuur in huis moet prettig blijven en een eenmaal gestart programma moet gewoon worden afgerond.

Het doel is daarom niet:

Zo weinig mogelijk energie gebruiken.

Het doel is:

Energie gebruiken op het moment en de plek waar die werkelijk waarde toevoegt.

Soms betekent dat minder verbruiken. Soms betekent het vooral slimmer plannen. En soms betekent het bewust energie gebruiken omdat comfort op dat moment belangrijker is.

Eerst begrijpen, dan verder optimaliseren

Voordat ik bijvoorbeeld naar een thuisaccu kijk, wil ik eerst weten hoeveel flexibiliteit al in de woning aanwezig is.

Kan ik zonnestroom opslaan als warm water? Kan een wasprogramma rond de verwachte zonneproductie worden gepland? Kan een infraroodpaneel lokaal comfort geven zonder de volledige verdieping warmer te maken? Kunnen afwijkingen in energiegebruik later aangeven dat onderhoud nodig is?

Om dat goed te kunnen beantwoorden, bouw ik de woning stap voor stap verder uit.

Niet als een verzameling losse slimme apparaten, maar als één samenwerkend energie- en klimaatsysteem.

In het volgende artikel laat ik zien hoe mijn plan is opgebouwd: van betrouwbaar meten en comfortgrenzen tot centrale vermogensverdeling, lerende modellen en voorzichtig voorspellende aansturing.

Dit is een persoonlijk praktijkproject. Vanuit Floor-IT pas ik dezelfde manier van denken toe op IT, automatisering en slimme integraties voor bedrijven.